Geschiedenis NS serie 161 - 165:

Algemeen

De 5 NS-loks komen uit de serie WD 29 t/m WD 48. Deze loks werden gebouwd door Vulcan Foundry Ltd (in opdracht van Drewry Cars) en Andrew Barclay in 1941. Oorspronkelijk waren de loks bedoeld voor rangeerwerk vooral in munitiedepots. In 1944 werden de loks vernummerd in WD 70029 t/m WD 70048. De loks werden "1 op 1" omgenummerd, d.w.z. 38 werd 70038. Alleen de 34 werd de 70035 en de 35 werd de 70034. De reden hiervoor is niet duidelijk.

Fraaie opname van een WD-lok in Engeland met alle huif-platen verwijderd. Foto verzameling NJvWJ

Ondertussen werd de invasie van Europa bij Normandië in Frankrijk voorbereid. Om de Geallieerde troepen te ondersteunen bij de opmars naar Duitsland, was ook spoorwegmaterieel nodig. De spoorlijnen in Frankrijk waren beschadigd en rollend materieel of afgevoerd naar Duitsland of beschadigd. Besloten werd daarom om een aantal van deze WD-dieselloks, die eenvoudig in constructie, bediening en onderhoud waren, naar Frankrijk te sturen.

Op 11 juni werden de WD 32 en 29 ingeladen in een schip in Southampton. Op 14 juni werd de WD 32 als eerste lok op "Juno-Beach" aan land gebracht. De lok was bovenop een grote tractor geladen die over het strand kon rijden. Vlak er achteraan kwam de WD 29. Op "Utah-Beach" werden de WD 30 en 33 aan land gebracht.

De WD 29 stond als 1e weer op de rails. De lok duwde een aantal wagens voor zich uit om schade aan de lok bij eventuele ontploffingen te beperken. Tot aan augustus 1944 reden de 4 loks op de lijn naar Cherbourg. De lijn had vele scherpe bochten, dat werd zo snel mogelijk aangepast. Daarna konden grotere loks het werk overnemen en konden de WD'ers op andere plaatsen worden ingezet. Ze werden veel gebruikt bij het herstellen van bruggen. Toen de havens bevrijd waren werden op grote schaal spoorwegmaterieel overgebracht. Hieronder bevonden zich nog meer WD-loks: de WD 31 en 39 t/m 48; in totaal dus 15 loks.

Via, via, via kwamen 5 loks in Nijmegen terecht. In Nederland was op spoorweggebied veel vernield of naar het Oosten afgevoerd. Werkend materieel kon men in Nederland goed gebruiken en dus bleven de loks achter.

Inzet bij NTM en verkoop aan NS

In Nederland waren op in 1945 de volgende loks aanwezig: WD 70029, 70033, 70040, 70041 en 70045. In 1946 werd er door de WD 70029 proefgereden op het net van de "Westlandsche Stoomtrein Maatschappij" (WSM) in de omgeving van Delft. Schijnbaar bevallen de proefritten niet, want de loks worden hier verder niet ingezet. De NTM in Friesland heeft ook interesse en neemt de loks wel in dienst. Ze verhuizen naar Drachten en worden later ingezet vanuit Drachten (2 stuks) en Oosterwolde (2 stuks) terwijl er 1 op reserve staat. De loks worden gebruikt voor het rijden van goederentreinen. De NTM-goederenwagens zijn voorzien van een tram-koppeling zodat altijd een koppelwagen nodig was om de loks te kunnen gebruiken. NS-goederenwagens kunnen uiteraard wel worden gekoppeld aan de loks. De treinen konden ook niet beremd worden, aangezien de loks geen voorziening hadden voor een treinrem. De WD-nummers bleven in gebruik. Lange treinen worden door de loks moeiteloos gereden, soms zelfs met 2 loks voor de trein. Er zijn dan wel 2 machinisten nodig en een hoop ervaring om de trein schade-vrij te vervoeren.

In 1947 worden de loks voor ƒ 134.000 verkocht aan de NS. Tevens werden de hulpstukken voor ƒ 650,33 en de brandstoffen en smeerolie voor ƒ 507,75 verkocht. De WD 70040 is defect en heeft waarschijnlijk nooit bij de NS dienst gedaan. Bij de NS krijgen de loks nieuwe nummers:

WD 70029  = NS 161
WD 70033  = NS 162
WD 70040  = NS 163
WD 70041  = NS 164
WD 70045  = NS 165

De loks worden nu vooral ingezet vanuit Steenwijk naar Makkinga. Bij de NS werden de loks in de loop van tijd voorzien van een extra remkraan voor de treinrem gelijk aan die in de stoomlokomotieven. Tevens werden er luchtleidingen aan gebracht op de bufferbalken zodat de lok nu ook de trein kon remmen. Rechts onder de cabine werd er een luchtketel geplaatst t.b.v. de remkraan. Lange treinen werden door de loks moeiteloos gereden, soms zelfs met 2 loks voor de trein. Er waren dan wel 2 machinisten en een hoop ervaring nodig om de trein schade-vrij te vervoeren.

Tevens verdween de koplamp voor de schoorsteen en het "rekje" die boven op de bufferbalk stond voor de radiator. Er werden rangeerders handgrepen op de bufferbalken geplaatst. In de cabine werd er een kachel geplaatst met een kleine schoorsteen op het dak. In 1949 was de 164 als eerste aan de beurt alleen liet men toen wel de frontlamp voor de schoorsteen zitten die later toch verwijderd is. De 162 en 165 volgen in 1952 met de aanpassingen. De 163 werd al in 1949 en de 161 werd in 1951 afgevoerd en hebben deze aanpassingen niet gekend.
 

Geschiedenis per lok bij de NS

NS 161: in 1951 buiten dienst gesteld en gesloopt

NS 162: in 1957 buiten dienst gesteld. Samen met de NS 164 verkocht aan de mijn "Willem-Sophia"

NS 163: in 1949 buiten dienst gesteld en gesloopt. Onduidelijk is of de lok überhaupt wel dienst gedaan heeft

NS 164: in 1957 buiten dienst gesteld. Samen met de NS 162 verkocht aan de mijn "Willem-Sophia"

NS 165: in 1957 buiten dienst gesteld. Daarna verkocht aan Pakhuismeesteren

Voor zo ver ons bekend zijn er geen foto's waarop de NS-163 ook werkelijk met het nummer "163" staat. Deze opname is er wel, nog met het WD-nummer 70040.

Na de NS-tijd:

De loks die in 1957 buiten dienst werden gesteld, werden overgebracht naar de wpl Zwolle. Later werd de ex NS 165 door Pakhuismeesteren aangekocht en naar de Botlek overgebracht. Daar heeft de lok nog tot 1962 dienst gedaan als rangeerlok onder nummer 801. De lok werd op 20 maart 1962 opgeladen voor een enkele reis sloper...

Gedeelte van een artikel in het blad "Langszij" van Pakhuismeesteren. De 801 wordt opgeladen voor een "enkele reis sloper" (Met dank aan de medewerkers van het archief van "Vopac" De onderneming waar o.a. Pakhuismeesteren is in opgegaan.)

Kijk voor de 162 en 164 bij "Na de NS-tijd".